سه مسیر متفاوت در پژوهش های دانشگاهی

مقداد رحیمی حاجی آبادی

بعد از فراگیر شدن دانشگاه آزاد و توسعه سایر دانشگاه ها خیلی از افراد تحصیل کرده، نام استاد دانشگاه را یدک می کشند. امروزه همه اساتید دانشگاه ادعا دارند در حال انجام خدمت به جامعه هستند. از دید عمومی بسیاری از آن ها، هر پروژه ای که زیر نظرشان انجام شده و به ثمر رسیده است، گره بزرگی از جامعه باز می کند و بدون کار و زحمات آن ها، این گره باز نشدنی بود.

در بسیاری از موارد، چنین سخنی از این نظر درست است که درگیر کردن دانشجویان به امور پژوهشی، سبب کسب تجربه و رشد فکری آن ها شده و این خودش امری مفید برای جامعه است. اما سخن اصلی در این مقاله ریشه در نگاه دیگری دارد. به راستی آیا وقت صرف شده از استاد و دانشجو برای به ثمر نشستن یک پایان نامه، با توجه به اولویت های مورد نیاز جامعه بوده و آیا گزینه انتخابی برای زمینه کاری، بهترین گزینه ای بوده که می توانسته وجود داشته باشد؟

سه مسیر متفاوت در پژوهش های دانشگاهی
سه مسیر متفاوت در پژوهش های دانشگاهی

این سوال ما را به سمتی راهنمایی می کند که دو دسته از اساتید را از یکدیگر تفکیک نماییم. اساتید مقاله محور و اساتید نتیجه گرا.

روندی که اساتید مقاله محور طی می کنند برای همه دانشگاهیان آشناست. هدف این اساتید افزایش تعداد مقاله های چاپ شده در مجلات معتبر است. با این هدف و با توجه به این که اکنون چه موضوعی در اولویت این مجلات قرار گرفته است، پروژه ای برای دانشجو تعریف می شود. دانشجو در طی مدت انجام رساندن پایان نامه، به سمتی هدایت می شود که بتواند از پژوهش خود مقاله های بیشتری استخراج کند. افزایش نمره پایان نامه هایی که دارای مقاله بوده اند، خودش عامل محرکی می شود که دانشجو تلاشش را در این زمینه به اتمام برساند. مقاله ها یکی پس از دیگری چاپ می شوند و پس از چند سال تعداد مقالاتی که اسم استاد مقاله محور در آن ذکر شده زیاد می شود. اینجاست که استاد مذکور، کم کم به نوعی اقناع مجازی و فکری می رسد و تعداد مقالات خود را عاملی می داند که معرف خدمات او به جامعه و کشور است. از آنجا که این فرآیند برای استاد جنبه تشویقی مادی هم دارد، او همین مسیر را بارها و بارها تکرار می نماید و هر بار از جامعه خود طلبکار تر شده و مردم را مدیون خدمات خود می بیند.

اما اساتید نتیجه گرا مسیر متفاوتی جلوی دانشجوی خود باز می کنند. هدف آن ها حل مشکلی از کشور است. خواه اینکه حل این مشکل منجر به تولید مقاله بشود و یا نشود. تفاوتی نمی کند. باید مشکل، بر طرف شود. عنوان پایان نامه دانشجویان این اساتید در همین راستا خواهد بود. اینجاست که دانشجو و استاد دست به دست هم داده و پژوهش خود را شروع می نمایند. زمانی که طرح تا حدی پیش رفت، آن ها سرمایه گذاران اولیه (مثلا شتابدهنده ها یا…) را نسبت به طرح خود توجیه می کنند. با ورود سرمایه اولیه، تحقیقات کامل می شود و محصول اولیه تولید می گردد. اینجاست که مراسم رونمایی از محصول و تبلیغات پس از آن به استاد کمک می کند تا سرمایه گذار بزرگتری را برای کار خود جذب کند. با بسته شدن قرارداد همکاری میان سرمایه گذار و مجری پروژه، تحقیقات به مرور زمان کامل تر شده و مشکلات فنی، ظاهری، بازاریابی، استانداردها و … برطرف شده و محصول آماده ارائه به بازار می شود.  ورود محصول به بازار می تواند سبب کسب سود برای استاد، دانشجو، سرمایه گذار اولیه و نهایی شود. این سود خودش موتور محرکی می شود  برای ادامه این مسیر توسط استاد نتیجه گرا و در نتیجه حل مشکلی از جامعه و خدمت گذاری واقعی به آن.

اما گزینه سومی هم وجود دارد. برخی اساتید که نتیجه مادی و معنوی کار اساتید نتیجه گرا را می بینند، دست به کار شده و یکی از دغدغه های خود را بدون توجه به اینکه آیا در جامعه اولویت دارد یا خیر، به عنوان موضوع پایان نامه دانشجویان خود تعریف کرده و پیش می برند.  این افراد مدام دانشجوی خود را تحت فشار می گذارند و به هر ریسمانی چنگ می زنند تا بتوانند به فلان شرکت یا سازمان، بقبولانند محصول آن ها در اولویت آن نهاد قرار دارد تا بلکه بتوانند حمایت مادی آن جا را کسب کنند. در حقیقت این اساتید هدفشان نه مقاله است و نه حل مشکل. هدف آن ها کسب سود است به هر بهانه ای. بسیاری از این اساتید در این مسیر به هدف خود نمی رسند و سرمایه گذاری جذب نمی کنند. اینجاست که می بینند نمی توانند مقلد اساتید نتیجه گرا شوند، پس همان مسیر اساتید مقاله محور را طی می کنند و فشار مضاعفی بر دانشجوی خود می آورند که هم زمان با گشتن در ادارات و سازمان های مختلف برای جذب سرمایه، مقاله هم بنویسد. طبیعی است نتیجه کار آن ها چیزی جز ایجاد نارضایتی دانشجویان نخواهد بود.

بنابراین جلوی پای استاد دانشگاه و دانشجویش، مسیرهای متفاوتی قرار دارد. این که کدام یک انتخاب شوند، سبب می شود به این سوال پاسخ درستی داده شود که کدام  یک از اساتید دانشگاه واقعا در حال خدمت به جامعه اند؟

0

مطالب مرتبط

نظر بدهید