دانشگاه شریف بازوی اجرایی دولت در احیای دریاچه ارومیه

محمدعلی پورابراهیمدکتر تجریشی معاون پژوهشی دانشگاه شریف و مجری قرارداد طرح مطالعه نجات دریاچه ارومیه در سالن دانشکده ی برق به بیان آخرین آمارها و اقدامات صورت گرفته جهت احیا دریاچه ارومیه پرداخت.

به گفته ی ایشان رئیس جمهور روحانی در اولین جلسه ی هیئت دولت قول احیای دریاچه ارومیه را دادند بنابراین مسئله ی ارومیه، یک چالش ملی است. در فرآیند احیای دریاچه ارومیه، به عنوان اولین مدل و الگو در جامعه ی اسلامی کار به دانشگاه سپرده شده است که نشان دهنده ی حسن اعتماد میان طرفین است.

این استاد دانشگاه در ابتدای سخنرانی خود بیان داشت: در سال ۲۰۱۵ مجمع جهانی اقتصاد، اولویت اول را آب نامیده و از آن به عنوان موضوعی اجتماعی یاد کرده است که میتواند تمام حوزه های اطراف خود را تحت تاثیر قرار دهد. این موضوع در همه ی کشورها، چه توسعه یافته و یا توسعه نیافته صادق است. مسئله ی آب یک مسئله ی پیچیده و نیازمند مشارکت همگان میباشد.

در حوزه ی آب موضوعات بسیاری قابل پیوند به یکدیگر است به طور مثال اگر آب مناسب نباشد، تغذیه با مشکل رو به رو می شود و اینکه پس از مدتی باید برای درمان در حوزه ی بهداشت هزینه کرد.

یک نمونه از این ارتباط، پیوند میان آب و انرژی است که در بسیاری از شهر های ما پیوند قوی بین آب و انرژی برقرار شده است از جمله در نیروگاه ها.

این عضو ستاد احیا دریاچه ارومیه درادامه سخنرانی خود به بحث مفصل پیرامون دریاچه ی ارومیه پرداخت و بیان داشت:

اگر میانگین دمای کشور را در طول ۶۰ سال گذشته بررسی کنیم مشاهده می کنیم که با افزایش دما مواجه بوده ایم، بنابراین تبخیر و تعرق رو به افزایش رفته است که این خود موجب مصرف بیشتر آب می گردد.

در ادامه وی با استناد به آمارها به صورت جزئی تر وارد مسائل دریاچه ارومیه شد و افزود:

از سال ۷۲ تا ۹۲ یعنی در طول ۲۰ سال، به طور میانگین سالانه ۴۰ سانتی متر یعنی در مجموع ۸ متر کاهش عمق دریاچه را داشته ایم واین نزول تقریبا با شیبی ثابتی صورت گرفته است.

متاسفانه اگر از زمانی زودتر شروع به کار کرده بودیم وضعیت بهتری داشتیم. به عنوان مثال اگر از ۵ سال پیش فعالیت را آغاز کرده بودیم هم اکنون عمق دریاچه ۲ متر بیشتر از وضعیت کنونی بود. در شهریور ماه که انتهای سال آبی گذشته بود و شروع سال آبی جدید، مشاهده شد که اتصال شمال به جنوب دریاچه قطع شده است.البته با تصاویر ماهواره ای لکه هایی در دریاچه وجود داشت ولی با این حال اتصال قطع شده بود.

در تاریخ ۱۲ بهمن ماه ، زمان رهاسازی ها بود و لای روبی ها تاثیر خودش را در این قسمت نشان داد. با رهاسازی هایی که صورت گرفت تقریبا به تراز ۱۲۷۵ رسیدیم ولی انتظار است مجددا زمانی که به تابستان نزدیک شویم دریاچه خشک شود.

از جمله عوامل خشک شدن دریاچه عمق کم آن است و اینکه امسال هم نزدیک ۱ درجه افزایش را داشتیم و که موجب شد میزان تبخیرهم افزایش یابد.

کاری که قرار است در طول این دوره ی ۳ ساله انجام شود تثبیت آب دریاچه و جلوگیری از افت سالانه ۴۰ سانتی متر در عمق دریاچه است.

(مدت زمانی که برای تثبیت در نظر گرفته شده است ۳ سال است و اینکه تاکنون ۲ سال آن را پشت سر گذاشته ایم.)

دانشگاه شریف بازوی اجرایی دولت در احیا دریاچه ارومیه
کشتی به گل نشسته در دریاچه ی ارومیه

به گفته دکتر تجریشی: در صورتی که بیش از ۴۰ درصد از منابع آبی تجدید پذیر استفاده شود وارد بحران آبی خواهیم شد و این مسئله درکشورها رعایت می شود، به طور مثال در آمریکا کمتر از ۳۰ درصد و هند با این وسعت وجمعیت، کمتر از۳۳ درصد است.

ما در طول ۲ دهه ۸.۸ میلیارد متر مکعب بارندگی های تجدید پذیر داشتیم که البته با ۱۸ درصد کاهش به میزان ۷ میلیارد متر مکعب رسیدیم.

بنابراین اگر از این ۷ میلیارد مترمکعب بیش از ۳ میلیارد متر مکعب استفاده کنیم، عملا از منابع تجدید پذیر بیش از نیاز استفاده کرده ایم و که این امر خود می تواند موجب خشکسالی گردد.

اگر در سال ۸۰، ۴۵ درصد از این منابع تجدید پذیر را استفاده کرده بودیم هم اکنون تزار دریاچه ۱۲۷۲.۵ بود، یعنی ۲ متر بالاتر از سطح کنونی.

و اگر از هم اکنون یعنی سال ۱۳۹۴ شروع کنیم شاهد خواهیم بود در سال ۱۴۰۲، به تراز ۱۲۷۲ متر خواهیم رسید.

این استاد دانشگاه ۳ عامل را به صورت کلی دلیل خشکسالی دریاچه می داند:

  • برداشت بیش از حد مجاز از منابع آب
  • الگو های نادرست در بخش کشاورزی
  • نوسانات اقلیمی و استمرار آن در دهه ی گذشته

وی در خصوص برداشت بی رویه آب از منابع افزود:

هم اکنون ۱۰۰هزار چاه عمیق و غیرعمیق داریم که نیمی از آن ها غیر مجاز هستند که موجب کاهش آب های زیر زمینی و سطحی می گردد.

زمانی که از آب های زیرزمینی برداشت بی رویه صورت گیرد، موجب می شود رودخانه هایی که وظیفه ی تامین منابع آبی دریاچه را برعهده دارند با خشکسالی مواجه شوند.

وی در خصوص الگوهای نادرست در بخش کشاورزی این نکته را افزود که:

با توجه به اینکه در حوزه ی کشاورزی بیش از ۹۰ درصد آب مصرف می شود، افزایش سطح زیر کشت به همراه الگوی نامناسب موجب گردیده که هم اکنون ۵۰۰ هزار هکتار اراضی زیر کشت، نیاز خود را از رودخانه های اطراف تامین کنند که این سبب خشکی دریاچه شده است.

در گذشته ما شاهد بودیم که حدود ۵ میلیارد متر مکعب آب وارد دریاچه می گردید و در دو دهه ی اخیر به ۲.۵ میلیارد متر مکعب و از سال ۹۱ به بعد این مقدار به کمتر از ۱ میلیارد مترمکعب رسیده است.

این عضو هیئت علمی در ادامه به بیان خطرات ناشی از خشکسالی دریاچه پرداخت واین نکته را اضافه کرد:

اگر دریاچه خشک شود، بایستی هزاران میلیارد هزینه ی جابجایی جمعیت داد و تبعات سیاسی و اقتصادی را پذیرفت. علاوه بر آن افزایش گرد و غبار، کاهش بارش باران وافزایش دما میتواند از پیامد های خشک شدن دریاچه باشد. همچنین شاهد افزایش سرطان ریه خواهیم بود چرا که در جنوب دریاچه تقریبا ۶۰ هزار کشت آبی داریم که از سموم شیمیایی بسیاری استفاده می کنند واین سموم می تواند با جریان هوا به سادگی به مکانی دیگر منتقل شود.

مجری قرارداد طرح مطالعه نجات دریاچه ارومیه در پایان افزود:

در مجموع موارد بالا می تواند یک فاجعه برای غرب کشور باشد که امیدواریم چنین اتفاقی رخ ندهد و نسل آینده هم بتواند از آب، که کالایی استراتژیک است بهره ببرد و منابع آبی برای آن ها به کالایی تجدید ناپذیر تبدیل نشود.

دانشگاه شریف بازوی اجرایی دولت در احیا دریاچه ارومیه
تصویر ماهواره ای از آخرین وضعیت دریاچه ارومیه

 

2+

مطالب مرتبط

نظر بدهید